Ijambo ry'ibanze — igika cya 1
Twemera ko ari inshingano yacu, buri wese ashingiye ku rwego rw'ubumenyi akoreramo, gusuzuma ibikorwa by'ubwoko bwacu biteza akaga kandi byangiza kurusha ibindi, ari byo urugomo n'intambara; tuzirikana ko siyansi ari umusaruro w'umuco w'abantu, bityo ikaba idashobora kuba ijambo rya nyuma cyangwa ngo isobanure byose; kandi dushimira abayobozi ba Seville n'abahagarariye UNESCO muri Esipanye ku nkunga baduhaye, twe abahanga bashyize umukono kuri iyi nyandiko, dukomoka hirya no hino ku isi no mu nzego z'ubumenyi bireba, twateraniye hamwe twemeranya ku Itangazo rikurikira ryerekeye Urugomo. Muri ryo tunenga ibyiswe ibyavumbuwe mu bumenyi bw'ibinyabuzima byakoreshejwe, ndetse na bamwe mu bo dusangiye inzego, kugira ngo bahereho basobanura ko urugomo n'intambara bifite ishingiro. Kubera ko ibyo bivugwa ko byavumbuwe byagize uruhare mu gukwirakwiza kwiheba muri iki gihe, twemeza ko kubihakana ku mugaragaro, tubanje kubisuzumana ubwitonzi, bishobora kugira uruhare rukomeye mu Mwaka Mpuzamahanga w'Amahoro.
Ijambo ry'ibanze — igika cya 2
Gukoresha nabi inyigisho n'amakuru ya siyansi kugira ngo urugomo n'intambara bigaragazwe nk'ibifite ishingiro si bishya; byatangiye igihe siyansi ya kijyambere yatangiraga. Urugero, inyigisho y'ubwihindurize yakoreshejwe mu gushaka guha ishingiro intambara, itsembabwoko, ubukoloni ndetse no gukandamiza abanyantege nke.
Ijambo ry'ibanze — igika cya 3
Tugaragaza igitekerezo cyacu mu ngingo eshanu. Tuzi ko hari ibindi bibazo byinshi bijyanye n'urugomo n'intambara byashoboraga gusuzumwa mu buryo bw'ingirakamaro dukurikije inzego z'ubumenyi bwacu, ariko hano twibanda gusa ku cyo tubona nk'intambwe ya mbere ikomeye cyane.
Ingingo ya 1 — igika cya 1
NTIBIHUYE NA SIYANSI KUVUGA KO twarazwe n'inyamaswa twakomotseho impengamiro yo gukora intambara. Nubwo kurwana biboneka henshi mu moko atandukanye y'inyamaswa, habonetse ingero nke cyane z'imirwano yangiza hagati y'amatsinda ateguye yo mu bwoko bumwe bw'inyamaswa ziba mu bidukikije bisanzwe; kandi nta na rumwe muri izo ngero rwagaragayemo gukoresha ibikoresho byakozwe kugira ngo bibe intwaro. Kuba inyamaswa zisanzwe zihiga izindi zo mu yandi moko kugira ngo zizirye ntibishobora kugereranywa n'urugomo hagati y'inyamaswa zo mu bwoko bumwe. Intambara ni ikintu cyihariye ku bantu kandi ntikiboneka mu zindi nyamaswa.
Ingingo ya 1 — igika cya 2
Kuba intambara zarahindutse cyane uko ibihe byagiye bisimburana bigaragaza ko ari umusaruro w'umuco. Isano yazo n'ibinyabuzima inyura cyane cyane mu rurimi, rutuma amatsinda ashobora guhuza ibikorwa, guhererekanya ikoranabuhanga no gukoresha ibikoresho. Intambara zishoboka mu rwego rw'ibinyabuzima, ariko si ngombwa ko zibaho; ibyo bigaragazwa n'uko igihe zibera, uburyo zigaragaramo n'imiterere yazo bitandukanye mu bihe no mu duce dutandukanye. Hari imico y'abantu imaze ibinyejana byinshi itarigeze ikora intambara, kandi hari indi yagiye ikora intambara kenshi mu bihe bimwe ariko ntizikore mu bindi.
Ingingo ya 2
NTIBIHUYE NA SIYANSI KUVUGA KO intambara cyangwa indi myitwarire irangwa n'urugomo byashyizwe muri kamere muntu na jene. Nubwo jene zigira uruhare mu mikorere y'urusobe rw'imyakura ku nzego zose, zitanga gusa ubushobozi bwo gukura bushobora kugaragara ari uko buhuye n'ibidukikije n'imibanire y'abantu. Nubwo abantu batandukanye mu buryo ibyo bahura na byo bibagiraho ingaruka, imikoranire hagati y'umurage wa jene n'uburere ndetse n'ubwitaho bahabwa ni yo igena imiterere y'imico yabo. Uretse mu bihe by'indwara zidasanzwe, jene ntizituma umuntu byanze bikunze agira impengamiro yo gukora urugomo. Nta nubwo zigena ko byanze bikunze umuntu atazagira iyo mpengamiro. Nubwo jene zigira uruhare mu gutuma tugira ubushobozi bwo kwitwara mu buryo butandukanye, zo ubwazo ntizigena uko amaherezo bizagenda.
Ingingo ya 3
NTIBIHUYE NA SIYANSI KUVUGA KO mu bwihindurize bw'abantu imyitwarire y'ubushotoranyi yatoranyijwe kurusha indi myitwarire. Mu moko yose y'inyamaswa yakozweho ubushakashatsi bwimbitse, umwanya ikinyabuzima kigira mu itsinda uterwa n'ubushobozi bwo gukorana n'ibindi no gusohoza inshingano z'imibanire zijyanye n'imiterere y'iryo tsinda. ‘Ubwiganze’ bufitanye isano n'amasano n'imibanire mu itsinda; si ukugira imbaraga z'umubiri nyinshi no kuzikoresha gusa, nubwo imyitwarire y'ubushotoranyi na yo ibugiramo uruhare. Iyo mu nyamaswa hakozwe itoranywa rishingiye kuri jene rigamije kongera imyitwarire y'ubushotoranyi, byihuse haboneka izigaragaza ubushotoranyi bukabije; ibyo byerekana ko mu mibereho karemano imyitwarire y'ubushotoranyi itatoranyijwe ku rugero rwo hejuru kurusha izindi. Iyo izo nyamaswa zifite ubushotoranyi bukabije zakozwe mu bigeragezo zishyizwe mu itsinda, zangiza imiterere y'imibanire yaryo cyangwa zikaryirukanwamo. Urugomo ntiruri mu murage w'ubwihindurize bwacu, kandi ntiruri no muri jene zacu.
Ingingo ya 4
NTIBIHUYE NA SIYANSI KUVUGA KO abantu bafite ‘ubwonko bw'urugomo’. Nubwo dufite imikorere y'imyakura ishobora gutuma dukora urugomo, iyo mikorere ntitangira gukora mu buryo bwikora kubera ibikangura imyakura biva imbere cyangwa hanze. Kimwe n'andi moko y'inguge zo mu rwego rwo hejuru kandi bitandukanye n'izindi nyamaswa, ibikorwa byacu by'imyakura byo ku rwego rwo hejuru bibanza kuyungurura ibyo bikangura mbere y'uko tubyitwaraho. Uko twitwara biterwa n'uko twamenyerejwe n'uko twatojwe kubana n'abandi muri sosiyete. Nta kintu mu mikorere y'imyakura n'umubiri wacu kiduhatira kwitwara mu buryo bw'urugomo.
Ingingo ya 5
NTIBIHUYE NA SIYANSI KUVUGA KO intambara ziterwa n'‘impengamiro mvukanwa’ cyangwa impamvu imwe rukumbi itera umuntu kugira icyo akora. Mu kuvuka kw'intambara z'iki gihe habayeho kuva ku gushyira imbere amarangamutima n'ibitera umuntu gukora, rimwe na rimwe byitwa ‘impengamiro mvukanwa’, hakajya imbere ubushobozi bwo gutekereza no gusesengura. Intambara z'iki gihe zikoresha mu buryo bw'inzego imico y'abantu nko kumvira, kwemera byoroshye ibitekerezo by'abandi n'ibitekerezo by'icyitegererezo; ubushobozi bwo kubana n'abandi nk'ururimi; n'ibitekerezo bishingiye ku mpamvu zifatika nko kubara ibiguzi, gutegura gahunda no gutunganya amakuru. Ikoranabuhanga ry'intambara z'iki gihe ryakajije imico ijyanye n'urugomo haba mu gutoza abarwanyi nyirizina no mu gutegura inkunga y'intambara mu baturage muri rusange. Kubera uko gukabya, iyo mico ikunze gufatwa nk'impamvu z'iyo nzira aho gufatwa nk'ingaruka zayo.
Umwanzuro
Dusoza tuvuga ko ubumenyi bw'ibinyabuzima budahatira abantu kuba mu ntambara, kandi ko abantu bashobora kwibohora mu bubata bwo kwiheba bushingiye ku bitekerezo byerekeye ibinyabuzima, bakagira icyizere cyo gukora imirimo ihindura ibintu ikenewe muri uyu Mwaka Mpuzamahanga w'Amahoro no mu myaka iri imbere. Nubwo iyi mirimo ari iy'inzego n'amatsinda ahanini, ishingiye no ku myumvire ya buri wese uyigiramo uruhare, aho kwiheba no kugira icyizere bifite akamaro kanini. Nk'uko ‘intambara zitangirira mu bitekerezo by'abantu’, amahoro na yo atangirira mu bitekerezo byacu. Ubwoko bw'abantu bwahanze intambara bushobora no guhanga amahoro. Inshingano ni iya buri wese muri twe.
Itariki
Seville, ku wa 16 Gicurasi 1986